BÖYÜK MƏKTƏBƏQƏDƏR YAŞLI UŞAQLARDA KOMMUNİKATİV SƏRİŞTƏNİN FORMALAŞDIRILMASI YOLLARI
Annotasiya. Bu məqalə böyük məktəbəqədər yaşlı (5–6 yaş) uşaqlarda kommunikativ səriştənin formalaşdırılmasını çoxkomponentli, psixoloji-pedaqoji və fəaliyyətyönümlü nəzəriyyələr əsasında hərtərəfli təhlil edir. Kommunikativ səriştə uşağın nitq bacarıqlarının, sosial-emosional inkişafının, intersubyektiv ünsiyyət təcrübəsinin, koqnitiv fəaliyyətinin və mədəni-linqvistik mühitlə qarşılıqlı əlaqəsinin kompleks şəkildə formalaşmasını nəzərdə tutur. Tədqiqatda həm Qərb psixologiyasının (D.Hymes, U.Bronfenbrenner, M.Tomasello), həm də rus elmi məktəbinin (L.Vıqotski, A.Leontyev, M.Lisina, A.Zaporojets, D.Elkonin, A.Luriya) fundamental nəzəri müddəalarına istinad edilərək kommunikativ bacarıqların inkişaf mexanizmləri açıqlanır. Xüsusilə L.S.Vıqotskinin mədəni-tarixi nəzəriyyəsi, M.İ.Lisinanın kommunikativ tələbat konsepsiyası, A.N.Leontyevin fəaliyyət nəzəriyyəsi, eləcə də A.V.Zaporojets və D.B.Elkoninin oyun konsepsiyaları əsasında kommunikativ səriştənin sosial və fəaliyyət yönümlü mahiyyəti dərindən əsaslandırılır. Məqalədə məktəbəqədər yaşlı uşaqlarda kommunikativ inkişafın əsas istiqamətləri − nitq mühitinin zənginləşdirilməsi, rollu və situativ oyunlar, interaktiv təlim texnologiyaları, sosial-emosional təlim, ailə və məktəbəqədər müəssisə əməkdaşlığı, fəaliyyətdaxili dialoq strukturları və pedaqoji innovasiyalar geniş şəkildə araşdırılır.
Açar sözlər: məktəbəqədər yaş dövrü, nitq inkişafı, kommunikativ səriştə, oyun fəaliyyəti, sosial ünsiyyət, fəaliyyət nəzəriyyəsi, pedaqoji texnologiyalar.
